همه آنچه که باید درباره لاک پشت پوزه عقابی گونه در خطر انقراض بدانید



لاک پشت پوزه عقابی

به طور کلی،هفت گونه لاک پشت دریایی در جهان وجود دارد که پنج گونه منقارعقابی، سبز، زیتونی، سرخ و چرمی هستند. که در ابهای خلیج فارس و دریای عمان به صورت فصلی یا به صورت دائمی حضور دارند. و از این میان، دوگونه بسیار کمیاب  لاک‌پشت سبز و لاک پشت پوزه عقابی برای تخم‌ریزی به جزایر جنوبی ایران روی می‌‌آورند.

در حال حاضر، کمتر از 8000 لاک‌پشت‌های پوزه عقابی در جهان باقی مانده. گونه‌ای که تنها در 100 سال پیش میلیون‌ها عدد از آن وجود داشت.

همه لاک پشت های دریایی در آب های گرمسیری و نیمه گرمسیری اقیانوس های جهان زندگی می کنند. و غالبا گوشتخوار بوده و از بی مهرگانی مانند اسفنج ها، مرجان ها، توتیاها و … تغذیه می کنند. تنها یک گونه از آنها یعنی لاک پشت سبز گیاهخوار است. متاسفانه تمامی گونه های لاک پشتها در رده بندی سازمان جهانی حفاظت از طبیعت، در گروه گونه های به شدت در خطر انقراض قرار دارند.

لاک پشت پوزه عقابی

.

لاک‌پشت پوزه‌عقابی یا منقارعقابی با نام علمی Eretmochelys imbricata گونه‌ای لاک‌پشت دریایی از تیره باخه‌ایان است. که به‌شدت در معرض خطر انقراض قرار دارد.  این لاک‌پشت تنها گونه موجود از سرده ارتموکلیس است.

پوزهٔ این لاک‌پشت برای بیرون کشیدن غذای اصلی خود یعنی اسفنج دریایی از لابه‌لای مرجان‌ها به شکل منقار عقاب درآمده است. و از این رو لاک‌پشت پوزه‌عقابی یا منقارکوتاه نامیده شده‌است.

این گونه توزیعی جهانی داشته و چند زیرگونه در اقیانوس اطلس و هند-آرام دارد—به‌ترتیب ای. آی. ایمبریکاتا و ای. آی. بیسا.

لاک پشت پوزه عقابی

.

چرخه زندگی

چرخه زندگی لاک‌پشت‌های پوزه عقابی به سه مرحله دریانشینی، مرحله اقیانوسی و مرحله باروری تقسیم می‌شود. در چرخه سوم که باروری باشد

چرخه زندگی لاک ‌پشت پوزه‌ عقابی می ‌تواند به سه مرحله تقسیم شود: مرحله دریانشینی که از خروج از تخم تا حدود ۲۰ سانتیمتری جانور را شامل می ‌شود، مرحله اقیانوسی که لاک‌ پشت‌ های نابالغ به مناطق غذایابی رهسپار می‌ شوند و مرحله باروری که لاک‌ پشت ‌ها در آن به بلوغ جنسی می‌ رسند (حدود ۴۰ سانتی ‌متری).

یک لاک‌پشت پوزه عقابی ماده دست کم 20 سال زمان نیاز دارد تا به بلوغ جنسی برسد و صدها یا هزاران کیلومتر را طی کند تا در ساحل مورد نظر تخم‌ریزی کند.

لاک پشت پوزه عقابی

.

زیستگاه بوم‌شناسی

تمام شواهد موجود نشان می‌دهند که زیستگاه اصلی لاک‌پشت پوزه‌عقابی مکان‌های سنگی است. لاک‌پشت‌های دریایی پوزه‌عقابی بالغ بیشتر در آب‌سنگ‌های مرجانی استوایی یافت می‌شوند. آن‌ها معمولاً در تمام روز در حال استراحت در غارها و لبه‌های درون و اطراف این آب‌سنگ‌ها مشاهده می‌شوند. به‌عنوان گونه‌ای بسیار مهاجرتی، آن‌ها در دامنه وسیعی از زیستگاه‌ها ساکن می‌شوند. از اقیانوس‌های آزاد تا کولاب‌ها و حتی باتلاق‌های کرنا در خورها.

زیستگاه لاک‌پشت‌های دریایی پوزه‌عقابی بسیار گسترده‌است. و بیشتر در صخره‌های استوایی اقیانوس هند، اطلس و آرام یافت می‌شوند.

در اقیانوس اطلس، دامنه جمعیت پوزه‌عقابی از خلیج مکزیک در غرب تا دماغه امید نیک در آفریقای جنوبی در شرقی‌ترین نقطه گسترده شده‌است.

در اقیانوس هند، پوزه‌عقابی‌ها در ساحل شرقی آفریقا، شامل دریاهایی که ماداگاسکار و جزایر گروهی آن را احاطه کرده‌اند. و به‌طور معمول در تمام سواحل شرقی آسیا دیده می‌شوند. این سواحل آسیایی شامل خلیج فارس، دریای سرخ، شبه‌قاره هند و آسیای جنوب شرقی می‌شوند. آن‌ها همچنین در مجمع‌الجزایر مالایی و استرالیای شمالی حضور دارند.

در اقیانوس آرام شرقی مشخص شده که پوزه‌عقابی‌ها در شبه‌جزیره باخا کالیفرنیا واقع در جنوب مکزیک و در حاشیه ساحل تا پروی جنوبی زندگی می‌کنند.

لاک‌پشت پوزه‌عقابی در خلیج فارس هم یافت می‌شود. از جمله جزیره‌های زیستگاه این گونه در ایران می‌توان به جزایر نخیلو و ام‌الکرم در استان بوشهر و جزایر قشم، کیش، شیدور، هندورابی، هنگام و هرمز در استان هرمزگان اشاره کرد.

روستای شیب‌دراز که در جزیره قشم واقع شده، یکی از معروف‌ترین اماکن برای مشاهده لاک‌پشت پوزه عقابی محسوب می‌شود.

لاک پشت پوزه عقابی

.

تغذیه
پوزه‌ عقابی ‌ها همه ‌چیزخوار هستند، اما غذای اصلی‌ آنها اسفنج دریایی است. بعضی از اسفنج ‌هایی که از آنها تغذیه می ‌کنند بسیار سمی و اغلب کشنده هستند. به ‌جز اسفنج‌، پوزه ‌عقابی‌ ها از دیگر جلبک‌ ها و انواع موجودات دریایی از قبیل انواع عروس ‌های دریایی و شقایق دریایی نیز تغذیه می ‌کنند. پوزه‌ عقابی ‌ها هنگام تغذیه از گزندگان دریایی چشم ‌های محافظت ‌نشده خود را می ‌بندند. گزندگان دریایی نمی ‌توانند به سر محافظت ‌شده این لاک‌ پشت نفوذ کنند. تغذیه پوزه‌ عقابی ‌ها و مهاجرت آنان به مناطق حفاظت ‌شده آب ‌سنگ مرجانی، گاهی موجب وارد آمدن خسارت به این اکوسیستم شده ‌است.

مشخصات ظاهری
از آنجا که سر مخروطی شکل آنها به نقطه تیزی شبیه نوک پرنده شکاری منتهی میشود به لاک پشت پوزه عقابی معروف شده اند. این نوع لاک پشت دارای لاک نازک هستند و روی لاکشان طرح خاصی از فلس های روی هم افتاده دیده می شود که در لبه ها ی کناری به فرم دندانه دار درآمده است.

به نظر می ‌رسد پوزه‌ عقابی از پوسته محکم خود برای جا دادن بدنش در فضاهای تنگ میان صخره ‌ها استفاده می‌ کند. پوسته یا پشت ‌لاک این لاک‌ پشت زمینه‌ ای کهربایی رنگ با طرح نامنظم رگه‌ های تاریک و روشن، همراه با رنگ ‌هایی اغلب سیاه و قهوه‌ ای لکه ‌دار به سمت دو طرف بدن دارد. جنس نر این جانور دارای رنگدانه ‌های شدیدتری نسبت به ماده است و نقش این تفاوتها در رفتار جانور نیز بررسی شده است. پوسته پوزه ‌عقابی با توجه به دمای آب به ‌آرامی تغییر رنگ می ‌دهد.

طول بدن لاک ‌پشت ‌های دریایی پوزه‌ عقابی بالغ ۱ متر است (معمولا بین ۶۲.۵ تا ۱۱۴ سانتیمتر رشد می کنند)، وزنشان به‌ طور متوسط حدود ۸۰ کیلوگرم (۱۸۰ پوند) است. سنگین ‌ترین پوزه‌ عقابی مشاهده شده حدود ۱۲۷ کیلوگرم (۲۸۰ پوند) وزن داشته‌ است. (وزن آنها بین ۳۵.۷ تا ۱۲۷ کیلو گرم است.)

کالبدشناسی

پوزه‌ عقابی برای حرکت از خزیدن همراه با نوعی راه رفتن جایگزین استفاده می‌ کند. و به همین علت ردپای جانور روی شن نامتقارن است. این در حالی است که لاک ‌پشت سبز و لاک ‌پشت چرمی راه رفتن متقارن‌تری دارند. این نوع لاک پشت بازوان باله مانندی دارد و می ‌تواند بدون پدید آمدن مشکل در حرکات افقی خود، تا عمق ۳۴ متری آب، پایین برود.

به‌دلیل خوردن گزنده‌تباران سمی، گوشت لاک‌پشت پوزه‌عقابی دریایی می‌تواند سمی باشد.

نشان داده شده که پوزه‌عقابی زیست‌فلورسنس است. و نخستین خزنده‌ای است که با این ویژگی دیده شده. نشأت‌گرفتن این پدیده از رژیم غذایی این لاک‌پشت، شامل سازوکارهای زیست‌فلورسنس (مثل مرجان سختی به نام فیسوگیرا لیچتنستینی، نامشخص است. جنس نر این جانور دارای رنگدانه‌های شدیدتری نسبت به ماده است و نقش این تفاوت‌ها در رفتار جانور بررسی شده‌است.

لاک پشت پوزه عقابی

.

تاریخچه تکاملی

در میان لاک‌پشت‌های دریایی، ای. ایمبریکاتا چندین ویژگی کالبدی و زیستی منحصربه‌فرد دارد. این گونه تنها خزنده اصلی از اسفنج‌خواران است. به همین دلیل، قرارگیری تکاملی آن به‌نوعی نامشخص است. بررسی‌های مولکولی از قرارگیری ارتموکلیس در تبار لاک‌پشت سرخ که شامل لاک‌پشت سرخ گوشت‌خوار و لاک‌پشت دریایی ریدلی است. بیش از قرارگیری آن در تبار لاک‌پشت سبز که شامل لاک‌پشت سبز گیاه‌خوار است حمایت می‌کنند. پوزه‌عقابی احتمالاً از اجداد گوشت‌خوار تکامل یافته‌است. از نظر تکامل، بخش‌های مختلفی از این جانور به تدریج سازگار گشته‌است.

تولید مثل

پوزه‌عقابی‌ها هر دو یا سه سال، در کولاب‌های منزوی اطراف ساحل‌های لانه‌گزینی‌شان در سواحل دوردست داخل محدوده‌شان جفت‌یابی می‌کنند. مهم‌ترین  فصل جفت‌یابی برای پوزه‌عقابی‌های اقیانوس اطلس معمولاً در محدوده آوریل تا نوامبر است. جمعیت اقیانوس هند مثل جمعیت پوزه‌عقابی‌های سیشل از سپتامبر تا فوریه جفت‌یابی می‌کنند. پس از جفت‌یابی، ماده‌ها ، بدن سنگین‌شان را به

پس از جفت ‌یابی ماده‌ ها در هنگام بعدازظهر برای پیدا کردن محل مناسب لانه ‌گزینی خودشان را به ساحل می‌رسانند. لاک ‌پشت ماده در مسیری کم‌ و بیش زیگزاگی، ساحل را می‌ گردد و گاهی حتی مسیرهای طولانی را چندین بار طی می‌ کند. تا مکان مناسب برای لانه را پیدا کند. آنها ناحیه‌ ای را در میان شن‌ ها تمیز می ‌کنند. و با استفاده از باله‌ های عقبی‌ خود چاله‌ ای را بعنوان لانه حفر می‌ کنند. و درون این چاله‌ ها تخم ریزی کرده و روی آ‌نها را با شن می پوشانند.

هر پوزه‌ عقابی ماده، به‌ طور معمول ۴ تا ۵ لانه با ظرفیت حدود ۱۵۵ تخم (در هر لانه) می ‌سازد. پس از فرایندی چند ساعته، ماده ‌ها به دریا بازمی ‌گردند. و تخم های خود را زیر شنها رها می کنند. لانه ‌های آ‌نها در ساحل‌ های حدود ۶۰ کشور یافت می ‌شود. لاک پشتهای نوزاد پس از دو ماه شبانه از تخم بیرون می ‌آیند و راه خود را به ‌طور غریزی بسوی آب پیدا می ‌کنند. اگر نوزادان تا پیش از روشنایی روز به آب نرسند، ممکن است توسط شکارچیانی مثل پرندگان و بویژه خرچنگ ‌ها صید شوند. هر تخم وزنی در حدود ۲۰ تا ۲۷ گرم دارد و یک پوزه‌ عقابی ماده، حدود ۱۲–۲۱ کیلوگرم تخم را با خود حمل می‌ کند.

لاک پشت پوزه عقابی

.

سیستم تنفسی
این گونه جانوران از رده دوزیستان هستند و به همین دلیل تنفس ششی دارند. این لاک ‌پشت ‌ها برای مبادله هوا پس از مدت حدود ۴ یا ۵ دقیقه برای چند ثانیه روی سطح آب می ‌آیند. توان آنها برای باقی ‌ماندن زیر آب با توجه به فعالیت ‌شان متفاوت است، اما در حالت خواب و استراحت می ‌توانند تا ۷ ساعت بدون تنفس زیر آب بمانند و در مواقع خواب زمستانی گاه تا چندین ماه در زیر آب باقی می ‌مانند. تنفس پوزه‌ عقابی از دو راه دهان و مقعد انجام می ‌شود. پژوهش‌ های بیشتر در خصوص دلیل ممکن بودن خواب زمستانی چند ماهه لاک ‌پشت‌ های دریایی نشان داده که این جانوران در حین خواب زمستانی از راه گیرنده ‌های مقعد خود تنفس می‌ کنند.

از آ‌نجا که ‌لاک این گونه ‌ها بسیار محکم است، قابلیت فعالیت ماهیچه ‌های تنفسی همانند انسان که باعث حرکت مناسب شش ‌ها شوند. وجود ندارد. از طرف دیگر تنفس ششی در هنگام خواب زمستانی منجر به ایجاد اسید لاکتیک می ‌شود که لاک ‌پشت باید برای دفع آن فرآیندی را انجام دهد که منجر به صرف انرژی می ‌شود. بجای آن، لاک‌ پشت‌ های دریایی که در آبهای سرد به خواب زمستانی فرو می ‌روند از راه مقعد تنفس می ‌کنند.

در این شیوه، در اطراف پارگین کیسه ‌هایی بنام بورسا وجود دارند که به راحتی گسترش می ‌یابند. در دیواره این کیسه ‌ها، رگ‌ های خونی وجود دارد. اکسیژن وارد شده از راه این کیسه ‌ها به رگها وارد و به مصرف لاک‌ پشت می‌ رسد. و سپس کیسه ‌ها به وضع فشرده و عادی خود برمی‌ گردند. در این شیوه، انرژی زیادی مصرف نمی ‌شود و لاک‌ پشت می‌ تواند در حال خواب زمستانی، که انرژی زیادی برای انجام فعالیت ‌های معمول وجود ندارد، به حیات خود ادامه دهد.

لاک پشت پوزه عقابی

.

تهدید
با وجود محافظت بسیار و همچنین تحت قوانین ملی متعدد، هنوز تجارت وسیعی درزمینه محصولات تولید شده از لاک پشت منقاردار برقرار است. احتمالا این عمده ترین تهدید برای این گونه لاک پشت است. از دست دادن زیستگاه، به دام افتادن اتفاقی، تغییرات آب و هوا و آلودگی آن از دیگر عوامل تهدید این حیوان نادر است. در ایران بین مردم محلی، فصل زادآوری لاک پشت ها فصلی شغل آفرین و درآمد زا بوده و استفاده و فروش تخم لاک پشت مانند دیگر محصولات دریایی رایج است. همچنین از لاک پشت ها برای ساخت وسایل تزئینی و نگهداری در آکواریم هم استفاده می شود.

بیشترین آمار مرگ و میر در لاک پشت های پوزه عقابی مربوط به تخم ها و دوره نوزادی است. نورانی شدن روستاهای نزدیک ساحل از عواملی است که بچه لاک پشت ها را فریب می دهد، چرا که لاک پشت ها به نور حساس هستند و در جستجوی افق به سوی آب روانه و طعمه شکارچیان طبیعی می شوند. باید مانند دیگر کشورها در جزایر و سواحل با کشیدن پرده های مخصوص از انتشار نور برای انحراف مسیر لاک پشتها استفاده شود. پیش از ورود لاک پشت های ماده سواحل را باید پاکسازی کرد چون لاک پشت ها به محض دیدن نور یا زباله دچار استرس شده و از تخم گذاری منصرف می شوند.

وضعیت حفاظت در ایران

به دلیل اینکه لاک پشتهای منقاردار مهاجر هستند. تعیین اینکه تا چه حد در معرض خطر هستند مشکل است. و از آنجا که اطلاعات کمی در مورد این نوع لاک پشت دردست است، محافظت از آنها مشکل تر شده است.

اداره کل گردشگری، میراث فرهنگی و صنایع دستی سازمان منطقه آزاد قشم نیز با کمک دفتر تسهیلات محیط زیست جهانی برای حفظ زیستگاه این جانور از فروردین سال ۸۱ حدود ۲۵ کیلومتر از ساحل جنوبی جزیره قشم به عرض ۱۲۵ متر از خط مد دریا به طرف ساحل را منطقه حفاظت شده اعلام کرده است. علاوه برحصار کشی ساحل ، ۶ نفر از اهالی منطقه نیز در شب و ۲ نفر در روز از محل تخم گذاری لاک پشتها محافظت می کنند. این در حالیست که بیشتر مردم هم با مسئولان در جلوگیری از انقراض لاک پشت پوزه عقابی همراهی می کنند.

از دلایل انقراض میتوان به موارد زیر اشاره کرد

برداشت مستقیم و استفاده بومیان از تخم ها

کوتاهی عرض ساحل بطوریکه آب سطح لانه را فرا می گیرد.

تخریب زیستگاه

آلودگی دریا

حجم زیاد زباله در سواحل تخم گذاری

تصادف و برخورد با قایق ها

به‌دلیل خوردن گزنده‌تباران سمی، گوشت لاک‌پشت پوزه‌عقابی دریایی می‌تواند سمی باشد.

اهمیت لاک پشت پوزه عقابی و ارزش حیاتی آن بر زندگی انسان

بیش از یک میلیارد انسان در جهان بطور مستقیم زندگیشان وابسته به تپه های مرجانی است. بدین معنی که از طریق توریسم دریایی و ماهیگیری امرار معاش می کنند. این تپه های مرجانی در مقیاس محلی و جهانی تاثیرات عمیقی بر سلامت زندگی انسانها دارند، به این ترتیب که:

تخم گذاری و حیات بسیاری از جانداران دریایی وابسته به تپه های مرجانی است.

بسیاری از داروهای گیاهی موثر از میان تپه های مرجانی تولید می شود.

تپه های مرجانی جلوی بروز طوفان و سونامی های بسیاری را می گیرند.

بعد از جنگلهای مناطق بارانی، تپه های مرجانی متنوع ترین زیستگاه جانوری دنیا را تشکیل می دهند.

بیش از %۲۵ اکسیژن جو توسط جلبکهای موجود بر روی تپه های مرجانی تولید می شود.

نوعی خارسنگ با چسبیدن بر روی تپه های مرجانی باعث خفگی و مرگشان می شوند. و تنها شکارچی این نوع خارسنگ “لاک پشتهای پوزه عقابی” هستند.

لاک پشت پوزه عقابی

.

از دیگر گونه های جانوری ایرانی میتوان شیر ایرانی، ببر مازندران، پلنگ ایرانی، یوزپلنگ ایرانی، سیاه گوش، کاراکال، گربه جنگلی، گربه پالاس، گربه شنی، گربه وحشی، گرگ ایرانی، تشی نام برد که یا منقرض شده ی وضعیت خوبی ندارند

نظر خود را بنویسید

آخرین مطالب